Trong kho tàng tục ngữ, ca dao Việt Nam thì 2 khái niệm dễ bị nhầm lẫn về ý nghĩa và cách dùng là thành ngữ và tục ngữ. Trong bài viết này mình sẽ giới thiệu thế nào là thành ngữ, điểm khác biệt giữa thành ngữ và tục ngữ.

Thành ngữ là gì?

Có nhiều định nghĩa, khái niệm hoặc nhận xét về thành ngữ, và mình sẽ tổng hợp những định nghĩa chuẩn nhất gồm:

Thành ngữ là cụm từ hoặc câu đơn, kép khi tách đôi chúng ra, nó sẽ không có nghĩa hoặc thiếu nghĩa. Nó là tập hợp từ cố định đã quen dùng mà nghĩa thường không thể giải thích được một cách đơn giản bằng nghĩa của các từ tạo nên nó. Hay thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh. Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…Thành ngữ thường có nghĩa nói về các khái niệm, nhận xét mang nghĩa tổng quát.

Ví dụ thành ngữ

“Cưng như cưng trứng, hứng như hứng hoa”.

“ Đứng núi này trông núi nọ”.

“ Mưa to gió lớn”.

“ Ngày lành tháng tốt”.

Điểm khác biệt giữa thành ngữ và tục ngữ

Có nhiều tranh luận khác nhau giữa 2 khái niệm này, vì giữa chúng có nhiều điểm tương đồng và trong nhiều trường hợp khó phân biệt chính xác được.

Điểm chung giữa thành ngữ và tục ngữ

  • Có phần giống nhau về hình thức cấu tạo là từ, có thể là từ đơn, từ ghép hoặc từ phức. 
  • Đều là những tổ hợp từ cố định, kết hợp với nhau theo một cấu trúc chặt chẽ, có thể có vần điệu và đối xứng nhau.
  • Có ý nghĩa để giáo dục, dạy cách làm người.

Điểm khác nhau giữa tục ngữ và thành ngữ

  • Với câu kép thì thành ngữ nếu tách riêng ra thì mỗi câu không có nghĩa cụ thể, phải đi chung với nhau. Còn tục ngữ mỗi câu đơn trong câu kép đều có nghĩa cụ thể. 
  • Thành ngữ có thể là tục ngữ, còn tục ngữ không thể xem là thành ngữ được.
  • Thành ngữ là những cụm từ cố định còn tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, xúc tích.
  • Tục ngữ là một câu đơn, kép hoàn thành, còn thành ngữ có thể là 1 cụm từ, nhiều thành ngữ không phải là câu hoàn chỉnh. Ví dụ thành ngữ “Anh hùng rơm”, tục ngữ “ Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”.
  • Thành ngữ là các khái niệm, có nghĩa chung, có thể hơi mơ hồ và suy ra nhiều nghĩa khác nhau. Tục ngữ có nghĩa tổng quát, phong tục, kinh nghiệm, lời khuyên, bài học được đúc kết từ nhiều thế hệ cha ông.

Kết luận: Cả thành ngữ và tục ngữ đều mang ý nghĩa giáo dục, những lời khuyên,bài học bổ ích. Tuy nhiên tùy hoàn cảnh, câu chuyện mà ta nên lựa chọn loại nào để phù hợp với câu chuyện nhất.